Gen Z zoekt zingeving
Zingeving,
waar vind
je het nog?
Onrustige wereld
De wereld voelt voor veel jongeren onrustig en onzeker. Oorlogen, klimaatproblemen en sociale druk zijn voortdurend aanwezig via hun telefoonschermen.
Voor een groeiende groep Gen Z’ers roept dat een fundamentele vraag op: waar vind je nog houvast?
Steeds meer jongeren worstelen met vragen over zingeving en mentale rust. Traditionele instituten zoals de kerk spelen daarin voor velen geen vanzelfsprekende rol meer. Tegelijkertijd lijkt de behoefte aan betekenis juist groter te worden.
De vraag verschuift daardoor: als je niet bent opgegroeid met vaste rituelen of geloof, waar leer je dan nog wat houvast is?
Stephen van der Leij
Stephen van der Leij beschrijft hoe veel jongeren tegenwoordig worstelen met vragen over zingeving, identiteit en prestatiedruk. In gesprekken met leerlingen merkte hij dat jongeren vaak vastlopen zonder precies te weten waarom. Volgens hem komt dit mede doordat traditionele gemeenschappen, zoals de kerk, minder aanwezig zijn, waardoor jongeren zelf op zoek moeten naar betekenis en richting.
Wie is Gen Z?
Generatie Z groeit op in een wereld waarin smartphones, sociale media en AI vanzelfsprekend zijn. Tegelijk hebben veel jongeren te maken met stress, prestatiedruk en onzekerheid, waardoor vragen over identiteit en zingeving steeds belangrijker worden.
Nu kerken en traditionele verbanden minder vanzelfsprekend zijn, zoeken jongeren op andere manieren naar betekenis en verbinding.
Dianne van der Werff
Dianne van der Werff is praktijkondersteuner GGZ in Sneek en spreekt dagelijks jongeren die worstelen met mentale klachten, prestatiedruk en vragen over zingeving. Ze ziet dat veel jongeren ogenschijnlijk hun leven op orde hebben, maar zich toch leeg of onzeker voelen.
Volgens haar neemt het aantal jongeren met hulpvragen toe, vooral door angstklachten, druk vanuit school en sociale media en onzekerheid over de toekomst. Ook levensvragen spelen steeds vaker een rol: is dit het leven dat ze willen leiden?
Nynke Atsma
Wat als ik er niet meer ben, wie herinnert mij dan en waarom? Die vraag bleef Nynke Atsma uit Sneek achtervolgen en groeide uit tot de drijfveer achter haar werk als yogadocent en begeleider van cacaoceremonies en soundhealing. In haar sessies staat het naar binnen keren centraal: via meditatie, cacao en rituelen wil ze mensen helpen dichter bij hun gevoel te komen. Wat begon als een persoonlijke zoektocht, groeide uit tot een praktijk waarin verbinding, herkenning en het delen van ervaringen met anderen centraal staan.
Lissa van Ruler
Voor Lissa gaat feminisme verder dan de verhouding tussen mannen en vrouwen: het draait voor haar om bredere ongelijkheid en machtsverhoudingen in de samenleving. Ze zoekt actief het gesprek op en voelt zich gesterkt door momenten van collectieve actie, maar ervaart ook terughoudendheid in haar directe omgeving. Tegelijkertijd maakt ze zich zorgen over online bubbels en het verharde debat op sociale media, wat haar juist motiveert om zich uit te blijven spreken en kritisch te kijken naar hoe de samenleving is ingericht.
Elias de Vries
Elias de Vries ziet kunst niet als iets wat je alleen kijkt, maar als iets wat je beleeft. In de galerie van zijn familie in Gytsjerk ontdekt de 23-jarige hoe kunst mensen verbindt, emoties oproept en je dwingt om met een open blik naar de wereld te kijken. Voor hem gaat het minder om begrijpen, en juist meer om voelen.
Stephen van der Leij
Schoolpastor Stephen van der Leij ziet het dagelijks: jongeren zoeken naar zin in hun leven
Jongeren worstelen steeds vaker met vragen over zingeving, prestatiedruk en identiteit. Schoolpastor Stephen van der Leij uit Groningen ziet dat dagelijks terug in zijn werk. In gesprekken met jongeren hoort hij steeds dezelfde vragen: waarom doe ik wat ik doe, past dit bij mij en waar ben ik eigenlijk naar op zoek?
Van der Leij begon ooit als schoolpastor op het CSG Liudger Raai in Drachten, maar werkt inmiddels voor Firda als jongerenadviseur. Waar gesprekken vroeger vooral gingen over rouw en verlies, merkte hij gaandeweg dat jongeren steeds vaker vastlopen zonder precies te weten waarom. Juist in die ontmoetingen ontdekte hij dat veel jongeren met vergelijkbare levensvragen rondlopen. „In gesprekken kwam steeds vaker naar voren dat ze bezig zijn met vragen over zingeving, ook al zouden ze dat zelf niet zo benoemen.”
Die ervaringen vormden de basis voor zijn boek Geef Gen Z gewoon haar zin. Hoe zingeving een nieuwe generatie kan laten bloeien, waarin hij beschrijft hoe jongeren zoeken naar richting en betekenis.
Minder structuur
Tijdens een korte wandeling in zijn pauze door het park denkt Van der Leij na over de tijd waarin jongeren opgroeien. Volgens hem zijn er minder vanzelfsprekende structuren waarin dit soort levensvragen worden opgevangen. „Vroeger waren er vaker duidelijke gemeenschappen waar mensen op konden terugvallen,” zegt hij. „Die rol is kleiner geworden, maar de behoefte aan structuur is er nog steeds. Daardoor moeten jongeren nu vaker zelf zoeken naar betekenis en richting.”
Rol van ontkerkelijking
Volgens de schrijver speelt de ontkerkelijking daarin een belangrijke rol. Waar de kerk vroeger niet alleen religieuze, maar ook sociale en zingevende steun bood, zijn veel van die gemeenschappen verdwenen. Mensen hadden een plek waar ze terechtkonden als het niet goed ging en waar ruimte was voor reflectie en verbinding.
Rituelen op school
Nu de samenleving individualistischer is geworden, missen veel jongeren die steun. Op school introduceerde hij daarom eenvoudige rituelen zoals stilte, een kaars aansteken of bewust vertragen. Niet vanuit religieuze overtuiging, maar om jongeren te laten ervaren wat zoiets met hen doet. Vaak ontdekten ze dat er nauwelijks momenten zijn om echt na te denken over zichzelf en hun leven.
Ruimte voor reflectie in onderwijs
Scholen zouden meer ruimte moeten maken voor dit soort gesprekken, volgens de schrijver. De nadruk in het onderwijs ligt nu te veel op prestaties en diploma’s, terwijl scholen ook een belangrijke rol hebben in de persoonlijke ontwikkeling van jongeren.
Zeker nu traditionele gemeenschappen minder aanwezig zijn, kan school volgens hem een plek zijn waar jongeren leren reflecteren, in gesprek gaan en ontdekken wat hen motiveert.
Prestatiedruk en sociale media
In de gesprekken kwamen steeds dezelfde thema’s terug: prestatiedruk, eenzaamheid en het voortdurende vergelijken via sociale media. ,,Er zijn meer online connecties dan ooit, maar uiteindelijk zijn er minder echt diepe vriendschappen. Door sociale media, zoals Instagram en Snapchat, blijf je jezelf voortdurend vergelijken. Elke keer als je denkt: nu ben ik op een plek waar ik wil zijn, zie je weer iemand die jonger is, meer bereikt heeft of succesvoller lijkt.”
Ben ik waardevol?
Hij merkte dat jongeren uiteindelijk uitkwamen bij dezelfde vraag: ,,Ben ik nog waardevol als ik niets meer presteer?” Volgens hem schuift hun gevoel van eigenwaarde daarmee weg van wat ze doen of kunnen, en meer naar het simpele feit dat ze bestaan.
,,Je zou denken dat mensen dan achterover leunen en denken: ik hoef niks meer,” zegt hij. ,,Maar vaak gebeurt juist het tegenovergestelde. Het wordt een startpunt, omdat de prestatiedruk eraf gaat.”
Luisteren zonder oordeel
,,In mijn manier van werken probeer ik vooral te luisteren en vragen te stellen. Het doel is niet om iets op te lossen of te repareren, maar om samen te onderzoeken wat iemand ervaart en hoe diegene daar zelf naar kijkt.”
Als de prestatiedruk wegvalt, ontstaat er volgens hem ruimte om vanuit eigenwaarde en passie te leven. ,,Dan kun je eigenlijk opnieuw gaan opbouwen, maar dan op een manier die beter bij jezelf past.”
Geef Gen Z gewoon haar zin. Hoe zingeving een nieuwe generatie kan laten bloeien
In Geef Gen Z gewoon haar zin speelt zingeving een belangrijke rol. Stephen van der Leij legt uit dat zingeving gaat over het vinden van betekenis en richting in je leven. Het gaat om vragen zoals: Wie ben ik? Wat vind ik belangrijk? Waar doe ik het allemaal voor?
Veel jongeren denken niet bewust na over het woord "zingeving", maar zijn wel bezig met deze vragen. Volgens de auteur zoeken jongeren naar dingen die hun leven waardevol maken, zoals familie, vrienden, sport, geloof of persoonlijke doelen.
Een voorbeeld is Sanne . Zij werkt hard aan haar eigen webshop omdat ze later zelfstandig wil zijn. Haar doelen geven haar motivatie, maar zorgen ook voor veel druk. Bij haar draait zingeving om vrijheid, ambitie en het opbouwen van een eigen toekomst.
Ook Youri (19) ontdekt tijdens gesprekken wat echt belangrijk voor hem is. Achter zijn wens voor respect blijkt een diepere overtuiging te zitten: dat iedereen gelijkwaardig is en voor elkaar moet zorgen. Toen hij zich hiervan bewust werd, kreeg hij meer richting in zijn leven.
De schrijver concludeert dat jongeren behoefte hebben aan gesprekken over hun waarden en dromen. Door hierover na te denken, leren zij zichzelf beter kennen en ontdekken zij wat hun leven betekenis geeft. Daardoor voelen ze zich sterker, zekerder en meer verbonden met anderen.
Wie is Gen Z?
Generatie Z bestaat uit jongeren die ongeveer tussen 1997 en 2015 zijn geboren. Ze groeien op in een wereld waarin smartphones, sociale media en kunstmatige intelligentie vanzelfsprekend zijn. Tegelijk spelen vragen over identiteit, mentale gezondheid en zingeving een grote rol in het leven van deze groep.
Ook in Fryslân behoort een groot deel van de jongeren tot deze generatie. In Friesland wonen 665.276 inwoners. Ongeveer 80.000 daarvan vallen onder Generatie Z, volgens AlleCijfers.nl.
Uit onderzoek van het Trimbos-instituut (2023) blijkt dat veel jongeren te maken hebben met stress, prestatiedruk en onzekerheid. Zingeving kan helpen om daarmee om te gaan, omdat het richting en betekenis kan geven aan het leven. Daarom is zingeving vaak een belangrijk onderdeel van mentaal welzijn.
De manier waarop jongeren zingeving zoeken, verandert. Kerken en religieuze instellingen spelen daarbij voor veel jongeren geen vanzelfsprekende rol meer. Uit het onderzoek God in Nederland 2025 van KRO-NCRV en de Vrije Universiteit Amsterdam blijkt dat jongeren uit Generatie Z minder vaak naar de kerk gaan. Tegelijk laat het onderzoek zien dat zij religie en spiritualiteit niet per se negatief beoordelen. Religie wint zelfs licht aan waardering onder jongeren.
Deze ontwikkeling past in een bredere maatschappelijke verandering. Nederland was in 1966 nog een overwegend christelijk land. Tegenwoordig is nog 27 procent van de bevolking lid van een kerk of religieuze organisatie. Tien jaar geleden was dat nog 32 procent.
Een belangrijke oorzaak van deze ontwikkeling is de toenemende individualisering van de samenleving. Mensen hebben meer vrijheid om zelf keuzes te maken over hun leven en waarden. Hierdoor moeten jongeren zelf op zoek gaan naar wat voor hen betekenisvol is.
Ook de manier waarop mensen verbinding met elkaar vinden, is veranderd. Sociale media en online netwerken spelen een grote rol in contact en verbinding. Toch ervaren veel jongeren dit contact soms als oppervlakkig en eenzaam, schrijft schoolpastor Stephen van der Leij. Tegelijk blijven er ook fysieke plekken waar echte verbinding wordt gevonden. Sportclubs en verenigingen zijn daar belangrijke voorbeelden van en vormen nog altijd ontmoetingsplekken waar jongeren elkaar in het echt treffen.
Specifiek onderzoek naar zingeving onder Friese jongeren is beperkt. Landelijke cijfers laten zien dat Generatie Z opgroeit in een tijd waarin traditionele vormen van zingeving minder vanzelfsprekend zijn. Tegelijk blijven vragen over identiteit, verbondenheid en betekenis belangrijk.
Dianne van der Werff
GGZ-praktijkondersteuner Dianne van der Werff ziet toename in jongeren met zingevingsvragen
Dianne van der Werff is praktijkondersteuner GGZ in Sneek. Dagelijks spreekt zij jongeren uit Gen Z die op zoek zijn naar zingeving en daarbij hulp nodig hebben.
Volgens Van der Werff hebben jongeren last van verschillende problemen. Ze noemt onder meer een negatief zelfbeeld, dat deels ontstaat door vergelijking met anderen op sociale media, moeite om voor zichzelf op te komen en de wens om iets te veranderen in hun leven.
Leven op de rit
„Wat mij opvalt, is dat het vaak jongeren zijn die hun leven ogenschijnlijk goed op de rit hebben. Ze hebben veel vrienden, leuke ouders en sporten veel. Toch komen ze hier om te ventileren, omdat ze het gevoel hebben dat er iets ontbreekt in hun leven.”
De afgelopen jaren zag zij het aantal jongeren dat hulp zoekt sterk toenemen. Ze merkt dat veel jongeren worstelen met vragen over zingeving en de toekomst.
Ze spreekt veel jongeren die zich afvragen: ‘is dit nou het leven dat ik wil leven? Ik werk veel, heb een goede baan, reis veel en heb een mooi huis. Maar is dit het dan?’
Onzekerheid
Ook onzekerheid over de toekomst speelt volgens haar een rol. Sommige jongeren twijfelen bijvoorbeeld over het krijgen van kinderen, omdat zij de wereld als onrustig ervaren.
Daarnaast ziet Van der Werff veel angstklachten. „Veel jongeren hebben last van angst, paniekaanvallen en faalangst. De druk is enorm. Het brein staat continu onder spanning. Er is weinig tijd voor rust, terwijl alles op sociale media voortdurend doorgaat.”
Volgens haar wordt er veel van jongeren verwacht. Ze moeten presteren op school, in hun sociale leven en later ook op hun werk. Daardoor blijft er weinig ruimte over voor gesprekken over wat echt belangrijk is.
Geen tijd voor stilstaan
„Er is nauwelijks tijd om stil te staan bij vragen als: wat vind je belangrijk? Wat zijn jouw normen en waarden? Wat maakt jouw leven de moeite waard? Met dat soort vragen komen ze bij mij. Ze zien die gesprekken als een uur waarin ze over zichzelf kunnen praten. Waar loop ik tegenaan? Waar geniet ik eigenlijk van?”
Juist die gesprekken en vragen zijn volgens haar van grote waarde. Richting vinden in het leven kost tijd en vraagt om reflectie. Familie en vrienden hebben daar niet altijd ruimte voor, merkt ze.
Van der Werff zou graag meer aandacht zien voor dit onderwerp, bijvoorbeeld op scholen. „Die verdieping in jezelf is echt belangrijk. Maak tijd om over je leven na te denken en zoek niet voortdurend afleiding. Leg je telefoon eens weg en neem die tijd.”
Meer ruimte voor gesprek
Volgens haar zou meer ruimte voor gesprekken over zingeving kunnen helpen de druk op de jeugdhulp te verlagen. Ook het delen van perspectieven en verbinding maken met anderen speelt daarin een rol. „Horen hoe anderen erover nadenken, jezelf spiegelen aan anderen, verbinding maken met anderen.”
Dat zou volgens haar leiden tot meer rust bij jongeren. ,,Ik denk dat het bij mij dan ook minder druk is in de praktijk.”
Nynke Atsma
Nynke Atsma vond in cacaoceremonies een nieuwe wereld van stilte en gevoel
Toen Nynke Atsma (25) uit Sneek nog op de middelbare school zat liep ze door het Rijksmuseum in Amsterdam met haar moeder, bleef één gedachte hangen. Mensen worden daar herdacht om hun kunst en wat ze hebben bijgedragen: ‘Wat als ik er niet meer ben, wie herinnert mij dan en om welke reden?’
Die vraag blijft nog steeds een stille drijfveer in haar werk. Inmiddels is ze actief als yogadocent en geeft ze cacaoceremonies en soundhealing. Voor haar is het al waardevol wanneer ze iemand iets kan laten voelen of een klein inzicht kan meegeven.
Cacaoceremonie
Bij de voordeur hangt al een geur van verbrande wierook, hoe verder je het huis in loopt, hoe sterker de geur wordt. Haar interesse heeft altijd wel gelegen bij dit soort dingen, maar ze kwam het gewoon nooit tegen in Friesland.”
Pas in haar studententijd, toen ze diëtetiek studeerde in Groningen, kwam ze erachter dat die manier van denken niet bij haar paste. Ze moest adviezen geven waar ze zelf niet achter stond. Zo vond ze de Schijf van Vijf achterhaald, terwijl ze toch vaak werd verwacht zuivel aan te bevelen. Dat voelde voor haar niet goed.
Ze kwam via sociale media al meerdere keren in aanraking met het idee van mindfulness en yoga. In het studentenhuis waar ze woonde was weinig ruimte voor rust of stilte. Toch bleef de gedachte haar trekken.
Spanning
Uiteindelijk besloot ze toch de stap te zetten. Ze meldde zich aan voor een cacaoceremonie, maar schreef zich daarna ook weer uit omdat ze het spannend vond om alleen te gaan. Na haar afmelding werd ze opgebeld en kreeg ze te horen dat ze gewoon moest komen, omdat veel mensen alleen komen. Uiteindelijk ging ze toch, een beslissing waar ze nu nog steeds dankbaar voor is.
Naar binnen keren
Er staat een grote glazen fles op tafel gevuld met water en schijfjes truffel. Ze schenkt een glas in. ,,Werkt ontstekingsremmend”, zegt ze. Nynke beschrijft haar eerste ervaring als een keerpunt in haar leven. Ze keerde voor het eerst echt naar binnen. Iets waar ze altijd bang voor was geweest: stilte voelen, alleen zijn. Juist daar ontdekte ze dat er in mijn binnenwereld veel meer speelde dan ik dacht.
Daar kwam ze erachter dat het net zo belangrijk is om goed voor je binnenwereld te zorgen als voor je uiterlijk. Elke ceremonie verloopt anders: soms wordt er gemediteerd of gedaan aan ademhalingsoefeningen, terwijl er muziek speelt en er achteraf wordt nagepraat over de ervaring. Een belangrijk onderdeel is het drinken van pure cacao. De ceremonies brengen mensen samen, die ieder hun eigen zoektocht meebrengen.
Delen met anderen
Vanaf dat moment volgde ze meer ceremonies, ademsessies en maandenlange retraites op Bali. Wat begon als iets voor zichzelf, groeide uit tot een verlangen om het ook met anderen te delen. ,,Als het mij kan helpen om kracht in mezelf te vinden, dan kan ik dat misschien ook doorgeven.”
Hartopener
Volgens Nynke werkt cacao als een ‘hartopener’. Ze legt uit dat chocolade niet voor niets vaak op Valentijnsdag wordt gegeven, omdat het een warm gevoel kan oproepen en je je hartslag kunt voelen versnellen. Volgens haar helpt cacao om dichter bij je gevoel te komen. Wat zij tijdens een ceremonie ervaart, verschilt per keer: soms voelt ze warmte of rust, terwijl er op andere momenten juist verdriet of blijdschap naar boven komt. Alles mag er zijn.
De bittere drank werd al duizenden jaren gedronken door de Maya's en Azteken. Ze dronken het om dichter bij hun gevoel en intuïtie te komen, vaak samen als gemeenschap
De cacao ceremonies die ze geeft kennen vaste elementen, al is geen avond hetzelfde. Het begint vaak met meditatie en ze begeleidt deelnemers met muziek en oefeningen om naar binnen te keren. Iedereen gaat de avond in met een bepaalde intentie. Dit kan meer zelfliefde zijn, iets leren loslaten of meer ontspanning vinden.
Afsluitend volgt er vaak nog een moment waarbij ervaringen worden uitgewisseld met andere deelnemers. Juist dat moment van delen, raakt mensen vaak. Het besef dat anderen met vergelijkbare vragen rondlopen, geeft iets van herkenning en verbinding.
Eigen rituelen belangrijk
Rituelen zijn belangrijk om zelf rust te behouden, volgens de yogadocente. In de ochtend drinkt ze cacao in plaats van koffie, schrijft ze in haar dagboek en probeert ze zo min mogelijk op haar telefoon te zitten. Dat helpt om niet meteen ‘aan’ te staan en geeft rust voor de rest van de dag. Toch lukt dat niet altijd. Daar zoekt ze nog steeds een balans in.
Op dit moment geeft ze les in Sneek en heeft ze haar eigen studio opgezet in Heerenveen. Haar droom reikt verder. Ze wil ooit retraites in het buitenland organiseren en een eigen plek in de natuur creëren, een rustige omgeving waar mensen kunnen vertragen, naar binnen kunnen keren en elkaar kunnen ontmoeten.
‘Hier doe ik het voor’
Haar werk geeft haar veel voldoening, juist door de kleine momenten. Ze vertelt dat het voor haar betekenisvol is wanneer iemand iets uit een les meeneemt in het dagelijks leven of opnieuw iets kan voelen. Dat geeft haar een gevoel van zingeving en bevestigt voor haar waarom ze dit werk doet.
Die middag in het Rijksmuseum liet Nynke achter met één vraag: wie herinnert mij als ik er niet meer ben, en waarom? Het antwoord vindt ze niet alleen in zichzelf, maar in de ruimte die ze creëert voor anderen. In de kleine momenten waarop mensen zich veilig voelen, ontspannen en iets meenemen, en waarop ze merken dat ze daarin niet alleen zijn.
Elias de Vries
Alles bij Elias draait om kunst: „Als je iets niet meteen begrijpt, is het misschien juist interessant”
In Gytsjerk groeit Elias de Vries (23) op in een familie waar kunst geen los onderwerp is, maar iets dat verweven is in het dagelijks leven. Hij werkt samen in Kunstgalerie de Vries met zijn oma.
Kunst als verbinding
Voor Elias is kunst een manier om mensen met elkaar te verbinden en om zelf betekenis te vinden. Hij ziet hoe bezoekers met totaal verschillende achtergronden elkaar vinden in een gedeelde interesse. Alle verschillen worden terzijde geschoven.
Voor hem betekent kunst dat je met een open blik naar de wereld kijkt. Dat je geraakt kunt worden door iets wat niet helemaal tastbaar is. Het heeft bijna iets spiritueels: eerst voel je iets, en pas daarna probeert hij te begrijpen waarom dat zo is. Hij wijst op de schilderijen die in zijn appartement hangen met een twinkel in zijn ogen. “Deze is gemaakt door Elias, maar niet door mij”, zegt hij lachend.
Van jeugdherinnering naar interesse
Pas op zijn zeventiende begrijpt hij wat hem zo aansprak in de kunstwereld. Hij ging met zijn broer naar kunstbeurzen, waar zijn oma met kunstwerken uit de galerie stond. Daar kwam hij in contact met kunstenaars en handelaren, die met veel enthousiasme en passie over hun werk spraken. Ze namen de tijd om hem meer te vertellen over hun kunstwerken, zonder iets te willen verkopen aan hem.
Dat maakte indruk. Niet alleen vanwege de kunst zelf, maar vanwege de verbinding die hij voelde met mensen die ergens oprecht door geraakt werden. Kunst werd niet langer alleen iets wat mooi of niet mooi was.
Samenwerken met zijn oma
Bezoekers van de galerie reageren vaak verrast wanneer ze zien dat een grootmoeder en haar kleinzoon samen een kunsthandel runnen. Dat leeftijdsverschil maakt het werk juist leuk. Ze kunnen goed met elkaar overweg, ondanks dat ze soms een andere kijk op dingen hebben. Zo wil Elias meer met sociale media doen en andere leeftijdsgenoten enthousiasmeren over kunst.
In de kunstwereld valt Elias op door zijn leeftijd. Op beurzen is hij regelmatig één van de jongsten. Dit leidt soms tot nieuwsgierige reacties, maar ook vragen over hoe hij in zo’n onzekere sector terecht is gekomen. Kunsthandel is immers geen vak met een vast inkomen. Soms vragen ze: “Waar begin je aan?’’ Toch ervaart hij die onzekerheid niet als iets negatiefs.
Mensen vinden het leuk om een jong gezicht in de kunstwereld te zien, juist omdat er steeds minder jongeren in beginnen volgens Elias. Die onzekerheid is nooit een reden geweest om het niet te doen. Het motiveert hem juist.
Hoe kunst hem gevormd heeft
Door zijn werk is zijn kijk op de wereld sterk veranderd. Hij bezoekt sneller een museum of maakt een stadswandeling dan vroeger. Volgens hem verrijkt kunst de wereld, omdat het mensen in contact brengt met kunstenaars en hun verhalen, waardoor de omgeving meer gaat leven.
Warm van binnen
Hij herinnert zich dat een werk van Karel Appel op een kunstbeurs veel indruk op hem maakte. Hij werd helemaal warm vanbinnen, terwijl hij niet precies kon verklaren waardoor dat kwam. Volgens hem schuilt daarin juist de kracht van kunst: het kan emoties losmaken waarvoor niet altijd woorden bestaan.
Hij staart even naar buiten, walst zijn glas en neemt een slok witte wijn. Volgens hem is het mooie aan kunst dat je nooit uitgeleerd raakt. Hij vergelijkt het met het omslaan van steeds nieuwe pagina’s in een boek: er valt altijd iets nieuws te ontdekken.
Zelfs kunstenaars die hun hele leven met kunst bezig zijn, kunnen volgens hem nog volledig geraakt worden door een kunstwerk. De passie die hij bij mensen in de kunstwereld ziet, zorgt ervoor dat hij ook na zijn pensioen actief wil blijven in het vak.
De blik op jongeren en kunst
Elias merkt dat zijn generatie meestal oppervlakkig in aanraking komt met kunst via sociale media. Dat noemt hij decoratieve kunst. Mensen vinden iets mooi voor aan de muur, maar verdiepen zich niet echt in het verhaal erachter. Het moet vooral goed passen bij het interieur. Dat is op zich niet verkeerd, maar soms mist hij de nieuwsgierigheid naar wat het eigenlijk betekent.
Een gedachte die hem aanspreekt, is dat kunst een taal is die je moet leren begrijpen. Volgens hem werkt dat net als het leren van een vreemde taal: je beheerst die niet binnen enkele weken. Kunst is in zijn ogen een beeldtaal waarvoor je jezelf moet openstellen en geduld moet hebben.
Een open blik als uitgangspunt
In een tijd waarin meningen snel worden gevormd, vindt Elias het belangrijk om ruimte te houden voor nieuwsgierigheid. Hij denkt dat mensen die stilstaan bij kunst en hun oordeel uitstellen meer tijd nemen om iets echt te begrijpen. Volgens hem hebben mensen tegenwoordig vaak snel een mening klaar, terwijl het juist interessant kan zijn wanneer je iets of iemand niet meteen begrijpt en daar verder over blijft nadenken.
Lissa van Ruler
Lissa van Ruler (24) is trotse feminist: ‘Ik wil dat mensen kritischer nadenken over hoe de wereld is ingericht’
Ze is een jaar of tien als de juf de klas inkijkt en zegt: “Willen alle sterke jongens de juf even helpen met het tillen van de stoelen?" De jongens staan op, zij blijft zitten. Niet omdat ze niet wil helpen, maar omdat haar blijkbaar niets gevraagd wordt.
Veel jongeren zoeken naar iets om zich aan vast te houden, een kompas in een wereld die soms chaotisch en oneerlijk aanvoelt. Voor Lissa van Ruler komt die houvast niet uit religie of traditie, maar uit verbinding met anderen die dezelfde vragen stellen.
Tattoo
Op de middelbare school in Balk begint de dan nog wat verlegen Lissa voorzichtig haar stem te laten horen. Ze merkt al snel dat ze in de klas anders denkt dan haar klasgenoten en dat kan ze steeds minder goed voor zich houden.
Via een vriendin komt ze in aanraking met feminisme. Het voelt niet als een ontdekking, maar als een herkenning. Het besef dat ze niet alleen staat in haar gevoel, blijkt het begin van iets groters. Het vrouwensymbool dat ze later op haar huid laat zetten, zegt eigenlijk alles: feminisme is voor haar geen mening, het is een onderdeel van wie ze is. Het feminisme draait voor haar vooral om gelijke rechten en gelijke behandeling. Niet alleen tussen mannen en vrouwen, maar breder.
Van meekijken naar meedoen
In eerste instantie blijft haar betrokkenheid vooral op afstand. Ze deelt berichten van anderen via Instagram. Over bijvoorbeeld abortus of Internationale Vrouwendag. Dat voelde veilig, omdat het niet eigen woorden waren.
Maar stilzitten past haar niet lang. Lissa begint haar standpunten steeds vaker in eigen woorden te verwoorden. Eerst op Instagram, later ook op TikTok, waar ze inmiddels regelmatig maatschappelijke thema's bespreekt, van rechtszaken en vrouwenveiligheid tot politiek. Daar krijgt ze veel reacties op van andere vrouwen die zich herkennen in haar gevoelens.
Feminisme hier valt tegen
Ze zegt dat Nederland altijd heel feministisch wordt gevonden, maar dat dit haar nog wel eens tegenvalt. Ze wijst op thema's als victim blaming, het aantal bedpartners van een vrouw en hoe vrouwen zich kleden. Ook persoonlijke ervaringen voeden haar content, zoals momenten waarop mannen haar uitleggen hoe anticonceptie werkt. Mansplainen, noemt ze dat.
Daarnaast verbaast ze zich over alledaagse situaties die haar opvallen en die ze weigert als normaal te accepteren. Waarom geven mannen vrouwen altijd drie kussen en mannen elkaar een hand bij een begroeting? Waarom wordt er nooit geanticipeerd op de veel langere wachttijden bij vrouwentoiletten? En hoe zit het met medische kennis als het gaat om het vrouwenlichaam?
Online reacties verdeeld
De video's die ze plaatst, roepen uiteenlopende reacties op. Waar de één zich in haar observaties herkent, vindt de ander dat ze overdrijft. Niet zelden verschijnen er ook ronduit negatieve reacties. Onder een video van een vrouwenmars, waar ze aan mee deed, kreeg ze opmerkingen als: ,,Kom je wel op tijd thuis? Het huis moet nog gedweild worden" en ,,met z'n allen naar de huishoudbeurs?"
Haar eerdere sociale media accounts werden al twee keer verwijderd, het gevolg van rapportage door groepen die haar boodschap niet waarderen. Ze laat zich niet uit het veld slaan. Het doel is niet om iedereen te overtuigen, maar om mensen aan het denken te zetten.
Feminisme breder bekeken
Voor Lissa is feminisme inmiddels veel meer dan een kwestie tussen man en vrouw. Ze ziet het als een fundamenteel maatschappelijk vraagstuk over ongelijkheid en machtsverhoudingen.
Ze zoekt daarin actief de publieke ruimte op, door gesprekken te voeren en regelmatig mee te doen aan demonstraties. Die momenten van samenzijn, mensen die elkaar vinden rond een gedeeld gevoel van onrechtvaardigheid geven haar energie.
Er zijn ook momenten waarop ze zich niet durft uit te spreken. Bijvoorbeeld tijdens haar stage als social worker of binnen de familiekring. Ze wil geen problemen creëren op de werkvloer. Ook hoort ze wel eens: “laten we het op deze verjaardag even gezellig houden, Lissa.”
Zorgen over online dynamiek
Naast haar eigen rol op sociale media maakt Lissa zich zorgen over de werking van algoritmes. Ze ziet hoe gebruikers steeds dieper in online bubbels worden gezogen, waarin steeds dezelfde ideeën worden versterkt.
Dat maakt het lastiger om het gesprek open te houden, zeker online. Juist daarom vindt ze het des te belangrijker om haar stem te laten horen. Het geluid van homofoben en racisten is soms zo luid dat er niet iets anders meer lijkt te bestaan. Daarom wil ze zich uitspreken.
‘Niks is gewoon zo’
Ze wil dat mensen anders gaan kijken naar hoe de samenleving is ingericht en zich vaker afvragen of het eerlijker kan. Volgens haar is niets “zoals het is”, maar is het zo geworden omdat we het zelf zo hebben gecreëerd
Vragen
Heb je nog vragen of opmerkingen, laat ze hier achter.