Gen Z zoekt naar betekenis in een veranderende wereld: ‘Ben ik nog waardevol als ik niet presteer?’

De wereld voelt voor veel jongeren onrustig en onzeker. Oorlogen, klimaatproblemen en mentale problemen zijn voortdurend aanwezig via hun telefoonschermen. Voor een groeiende groep Gen Z’ers roept dat een fundamentele vraag op: waar vind je nog houvast?

,,Waarom doe ik wat ik doe? Wat vind ik écht belangrijk?’’ Het zijn vragen die schoolpastor Stephen van der Leij uit Groningen dagelijks hoort. Van der Leij begon ooit als schoolpastor op het CSG Liudger Raai in Drachten, maar werkt inmiddels voor Firda. Volgens hem worstelen steeds meer jongeren met prestatiedruk, identiteit en de zoektocht naar richting.

Geef Gen Z gewoon haar zin

Die gesprekken vormden de basis voor zijn boek Geef Gen Z gewoon haar zin, waarin hij beschrijft hoe jongeren zoeken naar betekenis in een samenleving waarin traditionele houvast minder vanzelfsprekend is geworden.

Volgens de schrijver speelt de ontkerkelijking daarin een belangrijke rol. Waar de kerk vroeger niet alleen religieuze, maar ook sociale en zingevende steun bood, zijn veel van die gemeenschappen verdwenen. Mensen hadden een plek waar ze terecht konden als het niet goed ging en waar ruimte was voor reflectie en verbinding. ,,Toch blijft de behoefte aan structuur en die verbinding er nog steeds.”

Rituelen op school

Nu de samenleving individualistischer wordt, missen veel jongeren die steun. Daarom introduceerde hij eenvoudige rituelen zoals stilte, een kaars aansteken of bewust vertragen. Niet vanuit religieuze overtuiging, maar om jongeren te laten ervaren wat zoiets met hen doet. Vaak ontdekten ze dat er nauwelijks momenten zijn om echt na te denken over zichzelf en hun leven. 

Sommige Gen Z’ers gaan actief op zoek naar verdieping en zingeving: de een vindt die in kunst, de ander in spiritualiteit of activisme. Drie jonge Friezen laten zien hoe verschillend die zoektocht kan zijn, maar ook hoe sterk de behoefte aan betekenis steeds terugkomt.

Elias vindt zingeving in kunst

In Gytsjerk groeit Elias de Vries (23) op in een familie waar kunst onderdeel is van het dagelijks leven. Hij werkt in Kunstgalerie de Vries, die werd opgericht door zijn opa en later werd voortgezet door zijn oma, waar hij nu samen de zaak mee runt.

Voor Elias is kunst een manier om mensen met elkaar te verbinden en om zelf betekenis te vinden. Hij ziet hoe bezoekers met totaal verschillende achtergronden elkaar vinden in een gedeelde ervaring. ,,Alle verschillen worden aan de kant geschoven.”

Open blik

„Voor mij betekent kunst dat je met een open blik naar de wereld kijkt. Dat je geraakt kunt worden door iets wat niet helemaal tastbaar is. Het heeft bijna iets spiritueels: eerst voel je iets, pas daarna probeer je te begrijpen waarom dat zo is.” Hij wijst op de schilderijen die in zijn appartement hangen met een twinkeling in zijn ogen. ,,Deze is gemaakt door Elias, maar niet door mij”, zegt hij lachend.

Nieuwsgierigheid en verdieping

Tegelijkertijd merkt hij dat zijn generatie kunst vaak oppervlakkiger bekijkt via sociale media. Het draait dan vooral om wat past in een interieur, zonder het verhaal erachter. „Dat vind ik jammer, omdat kunst juist gaat over nieuwsgierigheid en verdieping.” Kunst begrijpen is iets wat je moet leren, volgens de galeriehouder. „Net zoals je niet in twee weken Spaans leert, leer je kunst ook niet meteen begrijpen.” 

In een tijd waarin meningen snel worden gevormd, vindt Elias het belangrijk om ruimte te houden voor nieuwsgierigheid. „Ik denk dat mensen die stilstaan bij kunst, langer de tijd nemen om iets te begrijpen. Iedereen heeft tegenwoordig een oordeel klaar. Als je iets of iemand niet meteen begrijpt , is dat misschien juist wel interessant.”

Nynke vindt zingeving in cacaoceremonies

Een andere manier van betekenis zoeken, is die van Nynke. Bij haar staan stilte en ervaring centraal. Toen Nynke Atsma (25) uit Sneek nog op de middelbare school zat, liep ze door het Rijksmuseum in Amsterdam met haar moeder. Eén gedachte bleef hangen. Mensen worden daar herdacht om hun kunst en wat ze hebben bijgedragen: ‘Wat als ik er niet meer ben, wie herinnert mij dan en om welke reden?’

Die vraag bleef op de achtergrond altijd spelen. Inmiddels is ze yogadocent en verzorgt ze cacaoceremonies en soundhealing. „Als ik iemand iets kan laten voelen of een klein inzicht kan meegeven, is dat voor mij al waardevol,” zegt ze.

Wierook

Bij haar thuis hangt een geur van wierook, hoe verder je het huis in loopt, hoe sterker die wordt. „Mijn interesse heeft altijd wel gelegen bij dit soort dingen, maar ik kwam het gewoon nooit tegen in Friesland.”

De stap naar het bijwonen van een cacaoceremonie zette ze eerst aarzelend. Ze meldde zich aan en meteen weer af, omdat ze het spannend vond om alleen te gaan. Uiteindelijk ging ze toch. Die ervaring werd een keerpunt. „Ik keerde voor het eerst echt naar binnen. Daar ontdekte ik dat er in mijn binnenwereld veel meer speelde dan ik dacht.”

Geen avond is hetzelfde

De ceremonies die ze nu zelf leidt kennen vaste elementen, al is geen avond hetzelfde. Het begint vaak met meditatie, gevolgd door muziek en oefeningen om naar binnen te keren. Iedereen komt met een intentie, zoals zelfliefde, loslaten of ontspanning.

Afsluitend is er vaak een moment om ervaringen te delen. „Juist dat moment van delen raakt mensen vaak. Het besef dat anderen met vergelijkbare vragen rondlopen, geeft herkenning en verbinding.”

Wat begon als een persoonlijke ervaring, groeide uit tot werk dat ze met anderen wil delen. „Als het mij kan helpen om kracht in mezelf te vinden, dan kan ik dat misschien ook doorgeven.”

Lissa vindt zingeving in het feminisme 

Waar Nynke betekenis vindt in stilte en ervaring, zoekt Lissa van Ruler (24) die juist in woorden en debat. Voor Lissa is feminisme geen losse overtuiging, maar een manier om de wereld te begrijpen. „Voor mij draait feminisme vooral om gelijke rechten en gelijke behandeling. Niet alleen tussen mannen en vrouwen, maar breder.”

Via een vriendin komt ze in aanraking met feminisme. Het voelt niet als een ontdekking, maar als herkenning. Het besef dat ze niet alleen staat in haar gevoel, blijkt het begin van iets groters. Het vrouwensymbool dat ze later op haar huid laat zetten, zegt eigenlijk alles: feminisme is voor haar geen mening, maar onderdeel van wie ze is.

Sociale media

In eerste instantie blijft ze wat op de achtergrond, door alleen berichten van anderen te delen op Instagram. „Dat voelde veilig, omdat het niet mijn eigen woorden waren.” Later gaat ze online haar eigen standpunten verwoorden.

De video's die ze plaatst, roepen uiteenlopende reacties op. Waar de één zich in haar observaties herkent, vindt de ander dat ze overdrijft. Niet zelden verschijnen er ook ronduit negatieve reacties. Onder een video van een vrouwenmars, waar ze aan mee deed, kreeg ze opmerkingen als: ,,Kom je wel op tijd thuis? Het huis moet nog gedweild worden" en ,,met z'n allen naar de huishoudbeurs?" Haar doel is niet om iedereen te overtuigen, maar om mensen aan het denken te zetten.

‘Ik wil geen problemen’

Ze zoekt daarin actief de publieke ruimte op, door gesprekken te voeren en regelmatig mee te doen aan demonstraties. Die momenten van samenzijn, mensen die elkaar vinden rond een gedeeld gevoel van onrechtvaardigheid geven haar energie. 

Tegelijkertijd zijn er ook momenten waarop ze zich inhoudt, bijvoorbeeld op haar stage of binnen haar familie. „Ik wil geen problemen creëren op de werkvloer.”

Naast haar eigen rol op sociale media maakt Lissa zich zorgen over de werking van algoritmes. Ze ziet hoe gebruikers steeds dieper in online bubbels worden gezogen, waarin steeds dezelfde ideeën worden versterkt. „Het geluid van homofoben en racisten is soms zo luid, dat er niet iets anders meer lijkt te bestaan.”

Voor haar draait het uiteindelijk om één gedachte: de wereld is niet vanzelf zo geworden. „Niks is gewoon zo omdat het zo is. Het is omdat we het zo gecreëerd hebben.”

Tussen prestatiedruk en betekenis 

Van der Leij merkt dat jongeren steeds uitkomen bij dezelfde vraag: ben ik nog waardevol als ik niets meer presteer? Volgens hem schuift hun gevoel van eigenwaarde daarmee weg van wat ze doen of kunnen, en meer naar het simpele feit dat ze bestaan.

„Je zou denken dat mensen dan achterover leunen en denken: ik hoef niks meer”, zegt hij. ,,Vaak gebeurt juist het tegenovergestelde. Het wordt een startpunt.” Als de druk wegvalt, ontstaat er ruimte om vanuit eigenwaarde en passie te leven. „Dan kun je eigenlijk opnieuw gaan opbouwen, maar dan op een manier die beter bij jezelf past.”

Verbinding

Wat in de verhalen van zowel Elias, Nynke als Lissa terugkomt, is niet zozeer wat ze precies doen, maar wat het hen brengt. Ze zoeken ieder op hun eigen manier naar betekenis en houvast.

Bij Elias is dat in kunst, waar hij mensen vindt om samen kijken en te voelen. Bij Nynke in momenten van stilte en samen stilstaan, waarin je door te delen dichter bij elkaar komt. En bij Lissa in ideeën en gesprekken, waarin woorden helpen om de wereld beter te begrijpen. 

Hoe verschillend hun manieren ook zijn, de uitkomst is vaak hetzelfde: betekenis ontstaat in verbinding met anderen. In samen kijken, samen praten en samen stilstaan. Het zoektocht begint  volgens Van der Leij allemaal met dezelfde vragen: ,,Waarom doe ik wat ik doe? Wat vind ik écht belangrijk?’’